Thiên tài sẽ không xuất hiện ở Việt Nam?

Tại sao Đỗ Nhật Nam không thể trở thành những Ngô Bảo Châu tiếp theo. Hay chúng ta phải cay đắng thừa nhận: thiên tài sẽ không xuất hiện ở Việt Nam. Ai cho họ xuất hiện?

Cách đây vài năm, nguyên CEO của FPT, Trương Đình Anh từng gây xôn xao dư luận bằng phát ngôn "Ước mơ của tôi là trở thành tỷ phú năm 35 tuổi và trở thành Thủ tướng năm 40 tuổi". Trong vô vàn giấc mơ của vô vàn người, ước mơ của Trương Đình Anh trở nên khác biệt, và anh bị "soi" chỉ vì... không chịu mơ giống họ.

Trong khi người khác bận "trở thành bác sĩ để chữa bệnh cho người nghèo" hay "làm giáo viên để chăm lo sự nghiệp trồng người"... giống như những câu trả lời hay được gà cho các thí sinh hoa hậu, thì một người lại "dám" mơ làm tỷ phú và Thủ tướng. Không được! Mơ cũng phải theo... lề thói, khác đi là phải... ném đá.

Khi Trương Đình Anh dẫn dắt công ty tốt, thành công, "dư luận" khen anh quyết đoán, dám nghĩ dám làm. Khi Trương Đình Anh thất bại, phải rời vị trí CEO, "dư luận" lại kể tội: ai bảo không khiêm tốn, khác người, không biết đối nhân xử thế...

Thế nào là không có tuổi thơ?

Không chịu "rút kinh nghiệm" từ trường hợp Trương Đình Anh, cậu bé Đỗ Nhật Nam đang hứng chịu cơn mưa đá từ dư luận. Tội lớn nhất của cậu là đã không chịu suy nghĩ, nói năng giống những đứa trẻ bằng tuổi, can tội tự hào về những thành tích đạt được quá sớm, can tội mê sách "chính trị, xã hội, khoa học"..., lại còn dám mơ trở thành giáo sư tin học đầu tiên, chuyên gia mật mã của Việt Nam và Mỹ.

Trong đám đông đang "ném đá" Đỗ Nhật Nam, phần nhiều là các ông bố bà mẹ. Có chút gì đó vì Nam "can tội" giỏi hơn con họ. Phần lớn còn lại ứng xử theo quán tính vốn đã hằn thành rãnh được tôi luyện từ trong trứng nước.

Những sản phẩm giáo dục "lò gạch", 100 viên như một, không chấp nhận sự khác thường - lúc nào cũng bắt những đứa trẻ phải nem nép sợ sệt, nói theo khuôn sáo - mới cố tình phớt lờ một đứa trẻ có quan điểm, góc nhìn riêng và dám thể hiện quan điểm đó để chú trọng chỉ trích những tiểu tiết "không nhìn vào người đối diện" khi xem Nam trả lời phỏng vấn.

Lại còn những quan tâm đầy cao cả Đỗ Nhật Nam bị mất tuổi thơ. Không hiểu "tuổi thơ" ở đây phải được hiểu theo tiêu chí nào. Nếu là tuổi thơ theo nghĩa hạnh phúc của con người thì phải được biện giải theo cách: con người (trong đó có trẻ em như Nam) được tự do tìm hạnh phúc trong đam mê của mình, và Nam mê sách. Không lẽ Nam phải có "tuổi thơ" bằng cách dán mắt vào màn hình game online, tivi, đồ chơi đắt tiền... hay học ngày học đêm như những đứa trẻ khác?

Chỉ có thể nói một đứa trẻ nào đó (bị) mất tuổi thơ khi chúng rơi vào tình huống bắt buộc phải làm việc gì hay sống một cuộc sống chúng không mong muốn. Ví dụ: lao động kiếm sống vì nghèo đói, không có người giám hộ; bắt buộc cầm súng vì chiến tranh, v.v... Ở đây Nam được phiên lưu bay bổng trong thế giới sách của cậu, và chắc chắn cậu thích thú ở đó. Lý do gì nói Nam "không có tuổi thơ"?

Nói cách khác, chính những người ném đá Nam "không có tuổi thơ" vì họ được thừa hưởng những quy tắc và giáo lý ứng xử còn nhiều định kiến và nặng nề trong xã hội; không cho phép con người được mạnh dạn có những suy nghĩ riêng và dám thể hiện suy nghĩ ấy, không dám đứng ngoài quán tính đám đông.

Thế mới có chuyện những học sinh bị trừng phạt không thương tiếc vì dám "cãi" thầy cô giáo. Thầy cô giáo cũng là người, chẳng lẽ không bao giờ sai. Những nhà giáo dục cũng là người, chương trình của họ cứ soạn ra là hoàn hảo, và trẻ em không bao giờ được phép có phát hiện hay có quan điểm riêng?

Cậu bé Đỗ Nhật Nam

Không thể trở thành Ngô Bảo Châu tiếp theo?

Định kiến: trẻ con phải nghe người lớn, người trẻ phải "noi gương" già đã làm các mầm thiên tài chẳng nảy ra được, vì vừa nhô đầu lên đã bị đánh bẹp. Xã hội sẽ đi mãi một đường ray cũ rỉ, mà chẳng biết đường đó đúng hay sai. Ai (được phép) lái tầu đi đường khác.

Hơn nữa, chú trọng vào những tiểu tiết "không khiêm tốn" "không nhìn thẳng vào người đối diện"... theo hướng quy kết Nam không lễ phép theo chuẩn mực quy định cho một đứa trẻ, người ta bỏ qua hoặc cố tình phớt lờ việc Nam rất tinh tế và tôn trọng nguyên tắc: tôn trọng giá trị này, nhưng không làm tổn thương giá trị khác. Em so sánh Tiếng Anh có lợi thế này, Tiếng Việt có cái hay thế kia; giáo dục của Việt Nam có thể chưa tiên tiến bằng Mỹ, Nhật; nhưng có lợi thế sân nhà, ngôn ngữ và văn hóa..vv..

Nam luôn nhìn ra và định lượng công bằng về các giá trị. Một thái độ điềm đạm và tỉnh táo, đáng trân trọng. Theo tôi đó là sự thành công nhất của bố mẹ Nam, ngoài sự thông minh thiên bẩm không có gì phải bàn cãi của em.

Tại sao Nam phải "khiêm tốn" khi những phẩm chất của em là có thực, đã được chứng minh qua những thành tích cụ thể. Trân trọng giá trị và thành quả của mình là không chỉ là công bằng với chính mình, là còn thể hiện sự chính trực, đường hoàng, khẳng khái.

Thái độ của Nam cũng giống thái độ của GS Ngô Bảo Châu khi anh nói: "cá nhân tôi thấy xứng đáng", khi có lời này khác về việc anh được Nhà Nước tặng nhà. Bản thân mình không công bằng với chính mình, tỏ ra khiêm tốn nghĩa là giả tạo. Tại sao "người lớn" ép buộc Nam phải tỏ ra e dè, máy móc khi thể hiện mình.

"Người lớn" hùng hồn kết luận rằng Nam già dặn, phán quyết em mắc bệnh ngôi sao và "sẽ ngã đau". Nhưng "người lớn" không thấy rằng chính ước mơ chuyên gia mật mã, giáo sư đầu tiên, Hà Nội tuyệt vời... chính là phần trẻ con của em, hồn nhiên trong sáng, bay bổng.

Không lẽ cha mẹ em phải nói cho em biết: con học ở Hà Nội, bố mẹ phải "chạy trường", Việt Nam không/chưa có Viện Mật mã, xây dựng được nó phải vượt qua muôn nghìn lực cản, trong đó cả những định kiến sẵn có đang nhắm vào em. Hay muốn trở thành giáo sư ở Việt Nam em phải "được lòng" vô số người... Chẳng có bố mẹ nào muốn làm vẩn đục con theo cách đó, bố mẹ Nam đương nhiên càng không.

Một đứa trẻ có tư duy sắc bén, định hướng rõ ràng như vậy - chưa ai dám nói em sẽ làm được những gì - nhưng có thể khẳng định ngay em sẽ không đi chệch hướng, không trở thành một con người bạc nhược, méo mó giống như nhiều tâm hồn chông chênh không định hướng ngoài xã hội kia.

Một bộ phận "người lớn" đi quá xa khi thành lập các trang web bôi nhọ, vùi dập em không thương tiếc. Đặt ngoài việc vi phạm Quyền trẻ em, quyền tự do ngôn luận, những "người lớn" đáng tuổi ông bà cha chú của Đỗ Nhật Nam có hả hê khi dày vò hành hạ một đứa trẻ 11 tuổi như vậy không.

Cả dãy số 0 vẫn chỉ là 0, cho đến khi số 1 đứng vào đầu hàng. Những Đỗ Nhật Nam chính là số 1.

Tại sao Đỗ Nhật Nam không thể trở thành những Ngô Bảo Châu tiếp theo. Hay chúng ta phải cay đắng thừa nhận: thiên tài sẽ không xuất hiện ở Việt Nam.

Ai cho họ xuất hiện?

Hoàng Hường  (TVN)

Read More

Nếu GS Ngô Bảo Châu và Bill Gates đi xin việc ở Việt Nam

Dưới con mắt của nhiều người nước ngoài, công chức Việt Nam là nghề sướng nhất. Sướng là bởi vì, như Phó thủ tướng Nguyễn Xuân phúc nói, có tới 30% công chức sáng cắp ô đi, tối cắp về, có cũng được mà không có cũng được...

(Minh họa: Ngọc Diệp/dantri)

Bức thư xin việc năm 18 tuổi của Bill Gates vừa được công bố rộng rãi ngày hôm qua.

Huyền thoại viết trong đơn rằng: Sẵn sàng làm việc ở bất cứ nơi đâu với chuyên ngành mong muốn là lập trình hệ thống và mức lương mong muốn là 15.000 đô la/ năm.

Nhiều người cho rằng: Bill sẽ không thể tìm được ở Việt Nam một công việc đáp ứng được những yêu cầu như thế.

Dưới con mắt của nhiều người nước ngoài, công chức Việt Nam là nghề sướng nhất. Sướng là bởi vì, như Phó thủ tướng Nguyễn Xuân phúc nói, có tới 30% công chức sáng cắp ô đi, tối cắp về, có cũng được mà không có cũng được.

Nhưng với lòng tự trọng cao, Bill không thể thản nhiên lĩnh khoản lương được "chắt ra" từ mồ hôi nước mắt đóng thuế của nhân dân; không thể nào mặc áo công chức, ngồi rung đùi nhận lương để thỉnh thoảng nhận công văn đóng dấu khẩn yêu cầu cán bộ, công an, bộ đội đi cổ vũ bóng đá trong giờ hành chính như của UBND tỉnh Kon Tum.

Với tốc độ xử lý công việc nhanh như máy tính, Bill cũng sẽ không thể "yên ổn" nếu chọn nghề văn phòng hay nhân viên ngoại vụ - cái nghề đã gây sốc cho bí thư thành uỷ Hà Nội Phạm Quang Nghị - bởi sự chậm rãi rất đáng kinh ngạc của nó.

Cả bộ máy hùng hậu của Văn phòng UBND TP và Sở Ngoại vụ Hà Nội đã phải mất tới... 29 ngày để soạn xong một bức thư cảm ơn nước bạn Lào. Trong một guồng máy đủng đỉnh như thế, bộ óc "gắn chíp lõi kép" nhanh như điện của Bill Gates rất dễ trở thành thứ bị ruồng bỏ.

Bill cũng không thể trở thành một người hùng về lập trình và phân tích hệ thống, vì chắc chắn ông chẳng thể nào "lập trình" được lịch trình ra quán cà phê buôn chuyện bất kể thời gian nào trong giờ hành chính của nhiều công chức, như ông bí thư tỉnh uỷ Quảng Bình Lương Ngọc Bích đã vi hành để bắt quả tang; Làm sao Bill có thể lập trình được "thuật toán kì diệu" để một số quan chức cấp xã, khi bị kỉ luật, lại được... lên huyện; quan chức cấp huyện bị kỷ luật ngược lên... tỉnh và tỉnh ngược lên... trung ương? Các phần mềm của ông sẽ chạy loạn xạ trong một "hệ điều hành" có một số lỗi hệ thống như các chuyên gia Việt đã vạch mặt chỉ tên.

Làm sao Bill có thể trở thành một doanh nhân dám hiến phần lớn tài sản khổng lồ của mình làm từ thiện như hiện nay, nếu năm 18 tuổi ông được nhận vào lập trình hệ thống trong một bệnh viện Việt Nam - nơi mà nhân viên y tế sẵn sàng thẳng tay rút bình oxy của một bệnh nhân cấp cứu chỉ vì bệnh nhân này chưa đóng tiền làm thủ tục nhập viện?

Từ chuyện xin việc của huyền thoại công nghệ thông tin Bill Gates, lại nhớ đến con đường của huyền thoại toán học Ngô Bảo Châu. Sau khi nhận giải Fields danh giá, được hỏi rằng những điều gì đã góp phần làm nên thành công của Bổ đề cơ bản, GS Châu đã trang trọng nhắc đến nước Pháp và những người thầy Pháp của mình.

Nếu chỉ học tập, nghiên cứu, làm việc tại Việt Nam, rất có thể, sau 2.900 năm nữa GS Châu mới có thể hoàn thành Bổ đề cơ bản (vì để viết một bức thư cảm ơn đã mất tới 29 ngày)

Nếu làm việc và sinh sống tại Việt Nam, biết đâu đấy, giờ này, Bill đang thổi kèn cổ vũ cho một đội bóng của giải U19 - cúp Tôn Hoa Sen ở Kon Tum mà không hề biết Microsoft là "thằng cha" nào.

(Giaoduc)

Read More

GS Ngô Bảo Châu: 'Làm con cừu hay làm chủ cuộc đời của bạn'?

Trường ĐH Nguyễn Tất Thành vừa tổ chức Ngày hội “Hướng nghiệp và khởi nghiệp 2013” tại nhà thi đấu Phan Đình Phùng, TP. HCM. Đây là chương trình nằm trong chuỗi hoạt động “Tư vấn tuyển sinh và định hướng nghề nghiệp” do trường này tổ chức. GS Ngô Bảo Châu đã có buổi giao lưu với sinh viên tại sự kiện này.

Bản chất con người là yếu đuối nên cần có kỷ luật

Giáo sư Ngô Bảo Châu cho biết, hai yếu tố quan trọng để nuôi dưỡng đam mê trong lòng mỗi người và phát triển nó vượt bậc là sự trung thực và tính sáng tạo. Trung thực với mọi người và trung thực ngay cả với bản thân mình, biết chấp nhận khả năng mình ở đâu, lên kế hoạch biến đam mê thành hiện thực. Bản thân mỗi người phải luôn tìm tòi cái mới, sáng tạo ở quy mô rộng, để biết đam mê hiện tại có thực sự đam mê chưa, hay sẽ thay đổi theo thời gian và điều kiện.

Trả lời câu hỏi "cách định hướng nghề nghiệp và biến đam mê thành hiện thực" của sinh viên trường đại học Nguyễn Tất Thành, giáo sư Châu từ tốn trả lời: "Tôi nghĩ, ba yếu tố trong phương pháp học tập để biến đam mê thành thành tựu đó là kỷ luật, đam mê và lòng dũng cảm".

Giải thích lý do đặt kỷ luật lên hàng đầu trước cả đam mê, giáo sư Châu nhấn mạnh: "Tại sao tôi phải nhấn mạnh kỷ luật và nên đặt nó đứng trước đam mê? Chúng ta ai cũng có đam mê, ví dụ khoa học, toán, thể dục,... nhưng bản chất của con người là sự yếu đuối. Đam mê nào của con người rồi cũng bị mờ nhạt đi, chỉ có kỷ luật mới giữ cho đam mê mãi mãi".

Theo giáo sư Châu, kỷ luật ở đây không giống như trong quân đội mà là kỷ luật trong một nhóm và tôn trọng luật chơi. Ví dụ, khi tham gia một trò chơi, có thể niềm đam mê sẽ giảm, nhưng bạn vẫn phải chơi vì bạn tôn trọng người cùng chơi và luật của trò chơi.

GS Ngô Bảo Châu khẳng định rất nhiều lần với những bạn trẻ là học sinh, sinh viên có mặt tại ngày hội về lòng đam mê: "Tôi nghĩ rằng giáo viên không thể truyền đam mê mà chỉ có thể truyền cảm hứng cho bạn. Trước hết, bạn phải có sẵn niềm đam mê và biết nội lực của bản thân, giáo viên sẽ giúp bạn tăng thêm sự tự tin để thực hiện".

Giáo sư Châu cũng khơi gợi lại một vấn đề lớn trong cuộc chơi trí tuệ hiện nay là sự tha hóa của hệ thống. Những sự việc qua rồi, nhưng không thể không nhắc lại để làm sáng tỏ vấn đề như vụ việc gian lận thi cử tại Đồi Ngô.

Giáo sư cho rằng, đây là một tiền lệ chưa từng có. Đó là việc thí sinh quay giám thị vi phạm quy chế thi. Hãy khoan quy trách nhiệm cho một cơ quan, một cá nhân mà cần bình tâm suy nghĩ, có phải chăng sự việc xảy ra là do rất nhiều người từ trung ương đến địa phương, cả trong và ngoài ngành giáo dục đều không tôn trọng luật chơi. Kết quả của kỳ thi tốt nghiệp, một thủ tục mang tính thiêng liêng khẳng định cột mốc lao động và học tập của học sinh lại trở thành một trò đùa làm người trong cuộc dở khóc, dở cười.

Giáo sư Châu cho rằng, sự trung thực cần thiết cho quá trình nuôi dưỡng đam mê. Bản thân trung thực trong việc xác định năng lực, đam mê một điều quá tầm và cố sức thực hiện cho bằng được, thì cũng có lúc phải chìm trong bể đam mê đó.  

GS Ngô Bảo Châu chụp ảnh lưu niệm cùng giảng viên và sinh viên trường Nguyễn Tất Thành.

Lắng nghe tiếng nói của lý trí

Trả lời câu hỏi "cách xác định đam mê" của học sinh, sinh viên có mặt tại buổi hội thảo "Hướng nghiệp và Khởi nghiệp", giáo sư Ngô Bảo Châu đã đưa ra một ví dụ cụ thể: "Khi tôi đến thăm và nói chuyện động viên các em trong đội tuyển Việt Nam tham gia một cuộc thi quốc tế, tôi có hỏi các em định hướng trong tương lai sẽ làm những gì? Trong 5 em, hết 4 em chọn làm kỹ sư, bác sỹ, nhà kinh doanh... chỉ một em chia sẻ với tôi rằng, em thích nghiên cứu toán học nhưng gia đình muốn em theo học thương mại. Tôi đã khuyên em ấy nên lắng nghe tiếng nói lý trí của bản thân, những thông tin cha mẹ có được chưa hẳn đã đầy đủ và phù hợp với bản thân các em".

Giáo sư Châu chia sẻ: "Về sau, khi có dịp gặp lại em học sinh này, em ấy đã vui vẻ báo cho  biết, cha mẹ đã đồng ý cho em theo toán học. Tôi dẫn ra câu chuyện này, để các em biết, các em sẽ là người chịu trách nhiệm và thực hiện niềm đam mê đó, cha mẹ các em không làm điều đó thay các em được, nên phải để con tim và lý trí của mình xác định chứ không trông chờ vào sự ra lệnh hay bắt buộc của ai cả". Trước câu trả lời của giáo sư Châu, đông đảo bạn trẻ có mặt tại sân vận động Phan Đình Phùng đã vỗ tay tán dương, đồng tình. 

"Nếu chỉ có một cuộc đời để sống, bạn chọn cuộc đời làm con cừu hay phụ thuộc vào chính bạn. Nếu làm con cừu thì có thể không bao giờ chết đói vì được bầy đàn che chở. Ngược lại, không làm cừu có thể không có thức ăn, thậm chí còn bị cho sói ăn thịt. Việc không làm con cừu đòi hỏi sự quả cảm, quyết tâm của mỗi người. Nhưng mỗi người chỉ có một cuộc đời để sống, đã là sự lựa chọn của mình, tốt nhất không nên a dua theo người khác", một minh họa cụ thể mà giáo sư Châu thông qua đó gửi đến thông điệp tự tin, nỗ lực và dũng cảm cho hàng ngàn học sinh, sinh viên có mặt tại buổi giao lưu.

Điều khiến giáo sư Ngô Bảo Châu trăn trở, lo ngại cho học sinh, sinh viên Việt Nam đang phải học tập trong một môi trường có tổ chức nhưng thiếu một tập thể có tổ chức. Trong môi trường này, người trẻ sẽ không thể duy trì khả năng của mình trong thời gian dài, thiếu tranh biện người trẻ sẽ nhanh chóng lạc vào chủ quan và sự bế tắc. Vì bản tính con người là hiếu thắng, sự hiếu thắng cũng cần thiết trong tranh luận, nhưng đôi khi lại làm hỏng cuộc tranh luận. Môi trường giáo dục ở nước ta chưa thực sự lành mạnh và có chỗ cho sự cạnh tranh công bằng, khiến học sinh, sinh viên không thể nỗ lực để vượt lên chính mình.

Giáo sư Châu đúc kết những kinh nghiệm trong suốt thời gian nghiên cứu toán học: "Lý trí cũng góp phần định hướng say mê của con người có tính hướng thượng, hướng thiện. Bởi những giá trị nhân văn, chân, thiện, mỹ, tình yêu sự thật và niềm hạnh phúc của sự khám phá có thể vượt qua biên giới của những điều đã biết và chưa biết. Bên cạnh đó, lý trí cộng sự quả cảm xua đi sự lười biếng, hèn nhát, dụ dỗ ta quay lưng với sự thật, với đam mê. Trong đó, sự quả cảm cũng rất cần khi đi tìm cái mới.

Mỗi người đều có thể học tập từ tập thể và cộng đồng. Để khi vượt qua biên giới của những gì đã biết để thực sự theo đuổi cái chưa biết, đi tìm những cái mới, tôi không thấy hành trình đó cô đơn và kéo dài trong nhiều năm". Bên cạnh đó, vị giáo sư này cũng thừa nhận: "Trong quá trình nghiên cứu khoa học, nhiều khi phải đối mặt với khó khăn vì người khác không tin mình nhưng không khắc nghiệt bằng mình không tin vào chính mình. Lúc đó, tôi tin vào số phận...".

Đó là kinh nghiệm vượt qua những ngày tháng khắc nghiệt nhất của hành trình nghiên cứu toán học, và thành công của GS Ngô Bảo Châu. Từ đó truyền tải bài học về lòng tin vào bản thân cho các bạn trẻ Việt Nam.

(Người đưa tin)

Read More